สัญญาณอันตราย ‘ครัวเรือนไทย’ รายได้ลดลง-หนี้เพิ่ม-พึ่งพาเงินช่วยเหลือจากรัฐมากขึ้น

SCB EIC ได้วิเคราะห์ข้อมูลการสำรวจภาวะเศรษฐกิจและสังคมของครัวเรือนปี 2025 โดยจากข้อมูลของสำนักงานสถิติแห่งชาติพบว่า ซึ่งมี 6 ประเด็นสำคัญที่ต้องจับตา

1. รายได้ลดลงครั้งแรกในรอบ 6 ปี รายได้ครัวเรือนไทยในปี 2025 ร่วงลงมาอยู่ที่ 28,308 บาท/เดือน (ลดลง 2.5% จากปี 2023) ที่น่ากังวลที่สุดคือ ‘รายได้จากการทำงาน’ หดตัวแรงถึง 4.8% ยืนยันว่าตลาดแรงงานไทยกำลังอ่อนแอและฟื้นตัวช้ากว่าที่คิด

2. ครัวเรือนไทยอยู่รอดได้ด้วยการพึ่งพาเงินช่วยเหลือจากรัฐมากขึ้น โดยเฉพาะกลุ่มรายได้ต่ำกว่า 15,000 บาท/เดือน ซึ่งต้องพึ่งพาเงินช่วยเหลือ และรายได้ไม่เป็นตัวเงิน(เช่น ของแจก ข้าวฟรี) รวมกันเกือบ 60% ของรายได้ทั้งหมด

3. ครัวเรือนไทยรัดเข็มขัดตามรายได้ที่ลดลง โดยเน้นลดรายจ่ายที่ไม่จำเป็น ค่าใช้จ่ายเฉลี่ยของครัวเรือนในปี 2025 ลดลง -5.4% โดยเฉพาะหมวดอุปโภคบริโภค เช่น เสื้อผ้า การเดินทาง และความบันเทิงที่หายไปถึง 9.9%

แต่สิ่งที่ลดไม่ได้เลยคือ ค่าอาหาร เครื่องดื่ม และยาสูบ ที่ยังคงเพิ่มขึ้น 0.6% สะท้อนว่าโครงสร้างค่าใช้จ่ายส่วนใหญ่ของคนไทยหมดไปกับสิ่งจำเป็นในการประทังชีวิต

4. แม้ครัวเรือนก่อหนี้ลดลงในภาพรวม แต่กลุ่มรายได้น้อยกลับก่อหนี้เพิ่มขึ้น โดยเฉพาะกลุ่มครัวเรือนที่มีรายได้ไม่เกิน 15,000 บาท/เดือน ซึ่งเป็นกลุ่มเดียวที่หนี้เพิ่มขึ้น 1.9% ส่วนหนึ่งเพื่อชดเชยรายได้จากการทำงานที่ลดลงให้เพียงพอต่อการดำรงชีพ

5. มากกว่าครึ่งหนึ่งของคนมีหนี้ ‘รายได้ไม่พอรายจ่าย’ โดยเฉพาะกลุ่มรายได้ต่ำกว่า 15,000 บาท/เดือน ที่มีสัดส่วนรายได้ไม่พอใช้สูงถึงกว่า 2 ใน 3

ขณะที่กลุ่มรายได้ต่ำกว่า 50,000 บาท/เดือน ต้องแบกรับทั้งค่าใช้จ่ายที่จำเป็นต่อการดำรงชีพ และภาระหนี้ในระดับสูง ส่งผลให้สภาพคล่องตึงตัว และมีความสามารถในการรับมือกับค่าครองชีพได้อย่างจำกัด

6. รายได้จากการทำงานที่ฟื้นตัวได้ช้า ต้องพึ่งพาเงินช่วยเหลือเพิ่มขึ้น และพฤติกรรมการใช้จ่ายอย่างระมัดระวังท่ามกลางภาระหนี้สูง เป็นปัจจัยสำคัญที่จะกดดันการบริโภคภาคเอกชน และเพิ่มความเสี่ยงเชิงโครงสร้างต่อเศรษฐกิจไทยในระยะยาว

SCB EIC เสนอแนะว่า รัฐบาลไม่สามารถใช้ยาขนานเดียวรักษาทุกโรคได้อีกต่อไป แต่จำเป็นต้องใช้สูตรผสม

ยาระยะสั้น : ใช้มาตรการภายใต้ พ.ร.ก. กู้เงิน 4 แสนล้านบาท แบบ ‘มุ่งเป้า’ ไปที่กลุ่มเปราะบางและกลุ่มที่รายได้ไม่พอรายจ่ายจริงๆ ควบคู่ไปกับการแก้หนี้อย่างจริงจัง เช่น การปรับโครงสร้างหนี้ การลดดอกเบี้ย และการรวมหนี้ เพื่อป้องกันไม่ให้ประชาชนกระโดดลงไปหากับดัก "หนี้นอกระบบ"

ยาระยะยาว : ต้องยกระดับศักยภาพในการหารายได้ Reskill ทักษะแรงงานให้ตรงกับอุตสาหกรรมยุคใหม่ ส่งเสริมการเข้าถึงแหล่งรายได้ที่หลากหลาย และสร้างวินัยทางการเงินที่แข็งแกร่ง เพื่อให้ครัวเรือนไทยยืนได้ด้วยลำแข้งของตัวเองอย่างยั่งยืนในอนาคต