กระบวนการลดอำนาจ“องคมนตรี”

“องคมนตรี” เป็นคณะบุคคลที่ถวายงานใกล้ชิดกับพระมหากษัตริย์ เป็นบุคคลผู้ทรงคุณวุฒิที่ได้รับพระราชทานโปรดเกล้าฯ แต่งตั้งโดยพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว ตามกฎหมายรัฐธรรมนูญ ดังนั้นหากมีใครแตะต้องหรือกระทำสิ่งใดกระทบกระเทือนต่อองคมนตรี จึงยากที่จะยินยอมให้เกิดขึ้นได้ เหมือนอย่างในกรณีล่าสุดที่กลายเป็น 1 ในเหตุผลที่ทำให้พันธมิตรประชาชนเพื่อประชาธิปไตย ไปปิดล้อมรัฐสภาเมื่อเช้าวันที่ 24 พฤศจิกายน 2551 เพื่อไม่ให้มีการประชุมพิจารณาร่างรัฐธรรมนูญแก้ไขเพิ่มเติม

จากการเปิดเผยของ “เรืองไกร ลีกิจวัฒนะ” สมาชิกวุฒิสภา ระบุไว้ว่า มีความพยายามเสนอร่างรัฐธรรมนูญฉบับคณะกรรมการประชาชน เพื่อแก้ไขรัฐธรรมนูญ (คปพร.) ที่นำโดย นพ.เหวง โตจิราการ แกนนำแนวร่วมประชาธิปไตยต่อต้านเผด็จการแห่งชาติ (นปช.) ซึ่งเป็นร่างที่ค้างมาจากการประชุมร่วมกันของรัฐสภา เมื่อวันจันทร์ที่ 6 ตุลาคมที่ผ่านมา ก่อนเข้ารัฐสภาเมื่อวันที่ 7 ตุลาคมที่เกิดเหตุการณ์ปิดล้อมรัฐสภามาแล้วครั้งหนึ่ง

การแก้ไขกฎหมายรัฐธรรมนูญนี้ นอกจากเป้าหมายเพื่อลดทอนอำนาจอิสระ และฟอกบรรดาสมาชิก 111 ไทยรักไทยแล้ว ยังเป็นร่างที่มีความตั้งใจลดอำนาจขององคมนตรี

“คำนูน สิทธิสมาน” สมาชิกวุฒิสภาเขียนในคอลัมน์ “หน้ากระดานเรียงห้า : ม้วนเดียวจบ !” ผู้จัดการ ระบุไว้อย่างชัดเจนว่า

“เหตุผลในการเคลื่อนขบวนมาปิดล้อมรัฐสภาของพันธมิตรประชาชนเพื่อประชาธิปไตยเช้าวันนี้ (24 พฤศจิกายน 2551) จะโทษใครไม่ได้นอกจากประธานรัฐสภา ที่นึกอย่างไรไม่รู้ไปบรรจุร่างรัฐธรรมนูญแก้ไขเพิ่มเติมฉบับหมอเหวงฯ เข้าไว้ในระเบียบวาระตั้งแต่ช่วงวันที่ 3 ตุลาคม 2551 ทั้งๆ ที่ตอนนั้นมีการประชุม 3 ฝ่าย 4 ฝ่ายกันเรื่องร่างรัฐธรรมนูญแก้ไขเพิ่มเติมมาตรา 291 แล้ว

คล้ายๆ กับเป็นกระบวนการ “แบล็กเมล์” ให้ผู้คนยอมรับร่างฯ แก้ไขมาตรา 291

ร่างฯ ฉบับหมอเหวงฯ นี้ผมเคยเขียนไว้แล้วว่าจงใจไม่บัญญัติรับรองคณะองคมนตรีชุดที่ปฏิบัติหน้าที่อยู่ในปัจจุบันไว้ในบทเฉพาะกาล…”

“คำนูน” ขยายความต่อว่า “ปกติเวลามีรัฐธรรมนูญใหม่ ในส่วนของบทเฉพาะกาลเขาจะรับรองการมีอยู่และการปฏิบัติหน้าที่ขององค์กรต่างๆ ที่ปฏิบัติหน้าที่อยู่ก่อนมีรัฐธรรมนูญฉบับใหม่ เริ่มตั้งแต่คณะองคมนตรี ส.ส. ส.ว. และ ครม.

รัฐธรรมนูญ 2550 มาตรา 292 ที่เขาตั้งใจจะยกเลิกนั้นบัญญัติไว้ดังนี้

ให้คณะองคมนตรีซึ่งดำรงตำแหน่งอยู่ในวันประกาศใช้รัฐธรรมนูญนี้ เป็นคณะองคมนตรีตามบทบัญญัติแห่งรัฐธรรมนูญนี้

แต่ร่างฯ หมอเหวงฯ ไม่มี

อ้างว่ารัฐธรรมนูญ 2540 ดีเลิศ แต่เวลาเขาเอาบทเฉพาะกาลรัฐธรรมนูญ 2540 กลับมาใส่แทนที่เขาก็ไม่เอามาตรา 314 ที่รับรองการมีอยู่และการปฏิบัติหน้าที่ของคณะองคมนตรีเข้าไปใส่ไว้”

นี่คืออีกหนึ่งกระบวนการที่ไม่อาจเพิกเฉย

“องคมนตรี” ตามกฎหมายรัฐธรรมนูญ

ในกฎหมายรัฐธรรมนูญ พ.ศ. 2550 ระบุเกี่ยวกับการแต่งตั้งองคมนตรีโดยพระมหากษัตริย์ และอำนาจหน้าที่สำคัญขององคมนตรีส่วนหนึ่งไว้ดังนี้

มาตรา 12 พระมหากษัตริย์ทรงเลือกและทรงแต่งตั้งผู้ทรงคุณวุฒิเป็นประธานองคมนตรีคนหนึ่งและองคมนตรีอื่นอีกไม่เกินสิบแปดคนประกอบเป็นคณะองคมนตรี คณะองคมนตรีมีหน้าที่ถวายความเห็นต่อพระมหากษัตริย์ในพระราชกรณียกิจทั้งปวงที่พระมหากษัตริย์ทรงปรึกษา และมีหน้าที่อื่นตามที่บัญญัติในรัฐธรรมนูญนี้

มาตรา 13 การเลือกและแต่งตั้งองคมนตรีหรือการให้องคมนตรีพ้นจากตำแหน่งให้เป็นไปตามพระราชอัธยาศัยให้ประธานรัฐสภาเป็นผู้ลงนามรับสนองพระบรมราชโองการแต่งตั้งประธานองคมนตรีหรือให้ประธานองคมนตรีพ้นจากตำแหน่งให้ประธานองคมนตรีเป็นผู้ลงนามรับสนองพระบรมราชโองการแต่งตั้งองคมนตรีอื่นหรือให้องคมนตรีอื่นพ้นจากตำแหน่ง

มาตรา 16 องคมนตรีพ้นจากตำแหน่งเมื่อตาย ลาออก หรือมีพระบรมราชโองการให้พ้นจากตำแหน่ง

มาตรา 17 ในกรณีที่พระมหากษัตริย์มิได้ทรงแต่งตั้งผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์ตามมาตรา 18 หรือในกรณีที่พระมหากษัตริย์ไม่สามารถทรงแต่งตั้งผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์เพราะยังไม่ทรงบรรลุนิติภาวะหรือเพราะเหตุอื่น ให้คณะองคมนตรีเสนอชื่อผู้ใดผู้หนึ่งซึ่งสมควรดำรงตำแหน่งผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์ต่อรัฐสภาเพื่อขอความเห็นชอบ เมื่อรัฐสภาให้ความเห็นชอบแล้ว ให้ประธานรัฐสภาประกาศในพระปรมาภิไธยพระมหากษัตริย์ แต่งตั้งผู้นั้นเป็นผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์

ในระหว่างที่สภาผู้แทนราษฎรสิ้นอายุหรือสภาผู้แทนราษฎรถูกยุบ ให้วุฒิสภาทำหน้าที่รัฐสภาในการให้ความเห็นชอบตามวรรคหนึ่ง

มาตรา 20 ในระหว่างที่ไม่มีผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์ตามที่บัญญัติไว้ในมาตรา 18 หรือมาตรา 19 ให้ประธานองคมนตรีเป็นผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์เป็นการชั่วคราวไปพลางก่อน

ในกรณีที่ผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์ซึ่งได้รับการแต่งตั้งตามมาตรา 18 หรือมาตรา 19 ไม่สามารถปฏิบัติหน้าที่ได้ ให้ประธานองคมนตรีทำหน้าที่ผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์เป็นการชั่วคราวไปพลางก่อน

ในระหว่างที่ประธานองคมนตรีเป็นผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์ตามวรรคหนึ่ง หรือในระหว่างที่ประธานองคมนตรีทำหน้าที่ผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์ตามวรรคสอง ประธานองคมนตรีจะปฏิบัติหน้าที่ในฐานะเป็นประธานองคมนตรีมิได้ ในกรณีเช่นว่านี้ ให้คณะองคมนตรีเลือกองคมนตรีคนหนึ่งขึ้นทำหน้าที่ประธานองคมนตรีเป็นการชั่วคราวไปพลางก่อน