ในระยะที่ผ่านมาวัฏจักรราคามะนาวจะเริ่มสูงขึ้นในช่วงปลายเดือนมีนาคมและสูงขึ้นเรื่อยๆไปจนถึงปลายเดือนพฤษภาคม หลังจากนั้นในเดือนมิถุนายนราคามะนาวจึงจะเริ่มลดลง ราคามะนาวในปี 2547 เริ่มเพิ่มสูงขึ้น โดยในช่วงต้นเดือนเมษายนราคาขายส่งมะนาวที่ตลาดสี่มุมเมืองสูงขึ้นใกล้เคียงกับในช่วงเดียวกันของปี 2542 ส่งผลให้ราคามะนาวขายปลีกตามตลาดสดต่างๆเริ่มปรับตัวสูงขึ้นตามไปด้วยอยู่ที่ระดับ 5-8 บาทต่อลูก
กล่าวคือปัจจุบันราคาขายส่งมะนาวที่ตลาดสี่มุมเมืองขนาดเบอร์ใหญ่ราคาร้อยละ 370 บาท เมื่อเทียบกับในช่วงเดียวกันของปี 2545-2546 ราคาขายส่งมะนาวจะอยู่ในระดับร้อยละ 240-280 บาทเท่านั้น ประเด็นที่น่าจับตามองคือ ราคามะนาวจะสูงเท่ากับในปี 2539 ซึ่งในปีนั้นถือว่าเป็นปีที่ราคามะนาวสูงเป็นประวัติการณ์หรือไม่ เนื่องจากการคาดการณ์ว่าปีนี้ไทยจะประสบกับปัญหาฝนทิ้งช่วงและอาจจะรุนแรงถึงขั้นเกิดภัยแล้ง โดยในช่วงฤดูแล้งปี 2539 ราคาขายส่งมะนาวพุ่งไปแตะที่ร้อยละ 450-500 บาททีเดียว ซึ่งการที่ราคามะนาวเพิ่มสูงขึ้นส่งผลกระทบต่อผู้บริโภคและบรรดาอุตสาหกรรมที่ใช้มะนาวเป็นวัตถุดิบ
มะนาวเป็นไม้ผลตระกูลส้มประเภทหนึ่งที่ปลูกกันอย่างแพร่หลาย พันธุ์มะนาวที่มีความสำคัญทางเศรษฐกิจ และปลูกกันในประเทศไทยในปัจจุบัน ได้แก่
1. มะนาวแป้น เป็นมะนาวที่สามารถให้ดอกออกผลตลอดปี ผลมีขนาดกลาง ทรงผลแป้น เปลือกบาง มีหลายพันธุ์ เช่น พันธุ์แป้นรำไพ แป้นทราย เป็นต้น มะนาวแป้นมีการปลูกมากที่สุดในบรรดามะนาวที่ปลูกกันในประเทศไทย โดยที่เกษตรกรสามารถจำหน่ายมะนาวพันธุ์นี้ได้ในราคาสูงกว่าพันธุ์อื่นๆ เนื่องจากเป็นที่นิยมของผู้บริโภค จากการที่เปลือกบาง และมีน้ำมาก
2.มะนาวหนัง ผลอ่อนมีลักษณะกลมยาวหัวท้ายแหลม เมื่อโตเต็มที่ผลจะมีลักษณะกลมค่อนข้างยาว มีกลมมนบ้างเล็กน้อย ด้านหัวมีจุกเล็ก ๆ มีเปลือกค่อนข้างหนา จึงทำให้เก็บรักษาผลไว้ได้นาน มะนาวพันธุ์นี้เป็นที่นิยมของโรงงานทำมะนาวดอง
3.มะนาวไข่ มีขนาดและลักษณะคล้ายมะนาวหนังเกือบทุกอย่าง ผลอ่อนมีลักษณะกลมยาวหัวท้ายแหลม เมื่อโตเต็มที่ผลจะมีลักษณะกลมมนเป็นส่วนมาก เปลือกบาง ผลโตกว่ามะนาวหนัง มะนาวพันธุ์นี้เป็นที่นิยมบริโภคสดรองลงมาจากมะนาวแป้น แต่ราคาของมะนาวพันธุ์นี้จะไม่สูงเท่ากับมะนาวแป้น
พื้นที่ปลูกมะนาวในปัจจุบันมีทั้งหมด 140,000 ไร่ ผลผลิตมะนาวทั้งประเทศมีประมาณ 3 ล้านผล โดยแหล่งปลูกมะนาวของไทยกระจายอยู่ทั่วทุกภาคของประเทศ ส่วนใหญ่เป็นการปลูกเพื่อบริโภคภายในครัวเรือนแบบสวนหลังบ้าน เมื่อผลผลิตเหลือจากการบริโภคในครัวเรือนจึงนำมาขาย แต่ปริมาณความต้องการมะนาวอยู่ในเกณฑ์สูง และราคามะนาวอยู่ในเกณฑ์ดี จูงใจให้มีการปลูกมะนาวในเชิงการค้ามากขึ้น โดยแหล่งปลูกมะนาวที่สำคัญในปัจจุบัน และมีการปลูกมะนาวในลักษณะการค้าอยู่ในภาคตะวันตก และภาคใต้ได้แก่ เพชรบุรี ราชบุรี นครปฐม สมุทรสาคร นครศรีธรรมราช และสุราษฎร์ธานี ทั้งนี้จากการสำรวจของกรมส่งเสริมการเกษตรปรากฏว่าอัตราการขยายตัวของการปลูกมะนาวในเชิงการค้าในเขตภาคตะวันตก โดยเฉพาะในจังหวัดเพชรบุรี สมุทรสาคร และราชบุรีเพิ่มขึ้นอย่างมาก โดยมีอัตราเพิ่มของผลผลิตเฉลี่ยร้อยละ 14 ต่อปี
ในการซื้อขายมะนาวมีผู้เกี่ยวข้องหลายระดับ เริ่มตั้งแต่เกษตรกร พ่อค้ารวบรวมท้องที่ซึ่งเป็นแหล่งปลูกมะนาว พ่อค้ารวบรวมท้องถิ่นอยู่ในแหล่งที่รวบรวมมะนาวเพื่อนำมาจำหน่ายในกรุงเทพฯหรือรวบรวมเพื่อส่งออก ปัจจุบันมีเพียง 2 แห่งคือ ตลาดท่ายาง จังหวัดเพชรบุรี และตลาดหัวอิฐ จังหวัดนครศรีธรรมราช พ่อค้าส่งในตลาดกรุงเทพฯ พ่อค้าขายปลีก ผู้ส่งออก และโรงงานแปรรูป ในแต่ละขั้นตอนการซื้อขายมะนาวในตลาดแต่ละระดับจะต้องผ่านการคัดแยกเกรด ซึ่งในระดับเกษตรกร และพ่อค้ารวบรวมท้องที่จะคัดแยก เกรดด้วยสายตา โดยจะแยกออกเป็น 3 เกรด แต่ระดับพ่อค้ารวบรวมท้องถิ่นจะใช้เครื่องคัดแยกขนาด ซึ่งจะเป็นการคัดแยกอย่างละเอียดออกเป็น 6 เกรดตามขนาดเส้นผ่าศูนย์กลาง กำไรของผู้ประกอบการแต่ละระดับขึ้นอยู่กับอำนาจในการต่อรองราคา และการกำหนดราคารับซื้อ ซึ่งคาดคะเนจากปริมาณมะนาวที่เข้าสู่ตลาดในแต่ละวัน กำไรสุทธิของผู้ประกอบการในแต่ละระดับแตกต่างกัน
มะนาวที่เกษตรกรผลิตได้ทั้งหมดใช้บริโภคโดยตรงในประเทศร้อยละ 81.0 ส่งเข้าโรงงานแปรรูปร้อยละ 19.0 ซึ่งในปัจจุบันมะนาวเป็นส่วนประกอบสำคัญในการผลิตเครื่องสำอางประเภทสมุนไพร และส่วนผสมในการผลิตผลิตภัณฑ์ประเภทซักล้างเพื่อให้มีประสิทธิภาพในการทำความสะอาด โดยมีคุณสมบัติช่วยถนอมมือของผู้ใช้สินค้า เช่น ผงซักฟอก น้ำยาล้างจาน เป็นต้น จะเห็นได้ว่ามะนาวมีความสำคัญอย่างมากในเชิงเศรษฐกิจ ซึ่งมะนาวที่เข้าสู่โรงงานแปรรูปนี้จะไม่ใช่มะนาวคัดเกรดเพื่อบริโภคสด โดยส่วนใหญ่จะเป็นมะนาวที่มีตำหนิ เช่น มะนาวหล่น ลูกเล็ก ผิวเหลือง ผิวแตก เป็นต้น ประเด็นที่น่าสนใจคือ เดิมนั้นไทยสามารถส่งไปจำหน่ายยังต่างประเทศได้ปีละหลายล้านบาท แต่จากอัตราการเพิ่มของพลเมืองและการขยายตัวของภาคอุตสาหกรรมซึ่งมีการนำมะนาวมาใช้เป็นวัตถุดิบ ทำให้ในช่วงระยะ 2 ปีที่ผ่านมาไทยไม่ได้มีการส่งออกมะนาว เนื่องจากผลผลิตมะนาวทั้งหมดใช้ในประเทศ ทั้งการบริโภคโดยตรงและใช้ในอุตสาหกรรม
ผลจากการที่ราคามะนาวพุ่งสูงขึ้นในปัจจุบันผู้ที่ได้รับผลกระทบโดยตรง ก็คือ ผู้บริโภคที่จะต้องซื้อมะนาวแพงขึ้น และต้องยอมรับการปรับราคาอาหารที่ใช้มะนาวเป็นเครื่องปรุงหลัก ซึ่งไม่สามารถหาสิ่งอื่นมาทดแทน หรือถ้านำมาทดแทนแล้วรสชาติอาหารนั้นเปลี่ยนไป อย่างไรก็ตามผู้บริโภคบางส่วนสามารถหาทางออกโดยการหาสิ่งอื่นๆมาบริโภคทดแทนได้ ไม่ว่าจะเป็นมะม่วง มะกรูด หรือมะขามเปียก นอกจากนี้ทางเลือกในยุคมะนาวแพงอีกทางเลือกหนึ่งก็คือ การหันมาบริโภคมะนาวสำเร็จรูป ซึ่งมีวางจำหน่ายในตลาด 2 ประเภท คือ น้ำมะนาวเทียม และผงมะนาวดอง แต่สิ่งที่ผู้บริโภคจะต้องระวังอย่างมากคือ น้ำมะนาวเทียมที่ผสมกรดซิตริก ซึ่งมีอันตรายต่อระบบทางเดินอาหาร และเสี่ยงต่อการบูดได้ง่าย หากว่ากรรมวิธีการผลิตไม่ถูกสุขอนามัย
อย่างไรก็ตามเพื่อบรรเทาความเดือดร้อนของประชาชนในช่วงมะนาวแพง บริษัท ศูนย์วิจัยกสิกรไทย จำกัด เห็นว่ากรมการค้าภายในควรจะจัดให้มีการซื้อขายมะนาวโดยตรงจากแหล่งผลิตเพื่อนำมาจำหน่ายให้กับผู้บริโภค ทั้งนี้เพื่อทำให้ราคามะนาวในตลาดขายปลีกมีแนวโน้มลดลง เนื่องจากรัฐบาลเข้าไปรับภาระค่าขนส่ง และเป็นการจำหน่ายมะนาวโดยไม่ผ่านพ่อค้าคนกลาง นอกจากนี้รัฐบาลจะต้องเร่งรัดให้เกษตรกรผลิตมะนาวให้เพียงพอสำหรับอุตสาหกรรมการแปรรูปและการส่งออก ทั้งนี้เพื่อให้มีมะนาวเหลือสำหรับการบริโภคภายในประเทศ ตลอดจนส่งเสริมอย่างจริงจังในการวิจัยเพื่อให้มะนาวออกผลผลิตในฤดูแล้งเพื่อราคามะนาวจะได้ไม่ผันผวน ขณะเดียวกันก็ควรจะมีการสร้างห้องเย็นเพื่อเก็บมะนาวในช่วงที่มีผลผลิตออกสู่ตลาดมาก ทั้งนี้เพื่อนำผลผลิตไปจำหน่ายในช่วงที่มะนาวให้ผลผลิตน้อย ซึ่งจะเป็นการรักษาเสถียรภาพราคามะนาวในประเทศ